flocken: schuilen bij elkaar

FLOCK als stressreactie
Naast vechten, vluchten, bevriezen en fawnen (waar ik eerder een veel gelezen blog over schreef) heb je ook nog flocken als gezonde stressreactie. Flock is gerelateerd aan woorden als kudde, troep, zwerm en ook groep. De flock-stressreactie is een automatische beweging richting een ander dier of mens in de hoop steun te krijgen en zo gauw als maar kan weer veilig te zijn in een bedreigende situatie. Net als dieren hebben mensen de neiging om pijlsnel te schuilen bij elkaar. Deze snelle beweging gaat aan het denken vooraf. Je unieke eigenheid doet er op dat moment helemaal niet toe, je gaat liefst op in de groep om maar niet op te vallen. Dit gebeurt instinctief om dreiging af te weren en overlevingskans zo groot mogelijk te maken. Alsof je weer onder moeders vleugels schiet. Door later de angstige bedreigende situatie te delen en door liefdevolle aanraking en bevestiging van vertrouwelingen kom je tot rust en kun je met vaste grond onder de voeten verder.

Mag ik dan bij jou
Wanneer het individuele zenuwstelsel overweldigd raakt, helpt de aanwezigheid van een groep om weer tot rust te komen. Voor iemand die kwaad wil is het handig als je als aangeschoten wild alleen bent, zonder de groepsbescherming van familie, vrienden, buren of omstanders. Dit maakt dat vooral vrouwen angstig zijn in het donker en zich wel drie keer bedenken voordat ze alleen door een bos of park of op een verlaten weg lopen of fietsen. In het stille afgelegen donker hebben we liefst anderen om ons heen als buffer. In (vermeende) crisissituaties kun je er gezamenlijk voor zorgen dat de kust veilig blijft. Zo ben ik meermalen verrast geweest als een wildvreemde in de trein me vroeg wil je op mijn tas passen als ik naar de toilet ben. Zo was ik een parttime bondgenoot en vertrouweling. Nu de omgeving van het Amstelstation wordt gerenoveerd voert de kortste weg door een slecht verlicht pad waar niemand je ziet. In de stationshal wacht ik tot anderen, die ik als betrouwbaar inschat, ook die kant op wandelen. Voelt toch prettiger. De nacht is erg genoeg nog niet van ons 💃💃💃, zolang we niet dag en nacht vrij en zonder angst kunnen bewegen in het openbare leven.

Overleven in je eentje?
Een flock beweegt als een zwerm, als één groep. Dit groepsgedrag komt voort uit ons natuurlijk instinct om veiligheid te zoeken door verbinding met anderen. Een dier buiten de kudde is voor een hongerig dier een gemakkelijke prooi. Alleen staan buiten de groep kan ook voor mensen hartstikke onveilig voelen en zelfs gevaarlijk. Om te kunnen overleven volgt het dier automatisch wat de groep doet of roept om overeind te blijven en ook mensen zijn hiertoe geneigd. Bij dreiging wordt de behoefte aan eigenheid opzij geschoven en wordt de behoefte aan verbinding maximaal. In geval van nood wordt de eigenheid dan ook in een mum van tijd ondergeschikt gemaakt aan verbinding. Binnen de groep voel je je immers het veiligst. Jezelf begrepen en gesteund voelen in het vertrouwen ik hoor erbij en ze zorgen voor me als ik in het nauw zit doet me goed. Dicht in de buurt van lieve vertrouwelingen en zelfs bij grotere sterkere mensen die je niet of nauwelijks kent maakt angst nog bibberend en snikkend geleidelijk plaats voor geruststelling.

Als je erbij hoort ben je veilig
Flock laat zien dat de behoefte aan contact met anderen geen teken is van een gebrek aan autonomie, maar juist heilzaam is om te kalmeren te herstellen en te overleven. Een instinctief gevoel dat je veilig bent in de wetenschap dat je bij elkaar hoort en er in geval van nood voor je wordt gezorgd. Jaren gelden werd ik in Amsterdam in de vroege avond op straat overvallen, mishandeld en beroofd. Mijn man was dat weekend afwezig. Mijn zussen en zwager stapten na mijn telefoontje meteen in de auto en ik viel in hun armen op het politiebureau. Ik voel nu nog dat diepe gevoel van veiligheid. ‘nu komt het weer goed’. Ze namen me mee naar Brabant. Huilend, bibberend en schokkend sliep ik uiteindelijk in de veilige armen van mijn zus. De volgende dag kwamen andere familieleden op bezoek. Temidden van de koesterende kudde begon mijn heling en groeide de overtuiging: hoe moeilijk ook ‘er wordt voor me gezorgd’. Totdat ik weer op eigen benen terugkeerde naar de hoofdstad en mijn eigenheid naast verbinding de ruimte kreeg. Nu bijna twintig jaar later wordt door veroudering het litteken onder mijn rechteroog meer zichtbaar. Daar kijk ik met mededogen naar in de wetenschap dat ik voor altijd onderdeel ben van ‘onze roedel’. Onderstaande zin uit het laatste boek van Connie Palmen raakte me dan ook. “Een vanzelfsprekende eenwording met behoud van eigenheid, is iets wat alleen in familie mogelijk is”. Bij onraad kan ik beschermend en omhullend zijn naar de zwakkeren en een andere keer word ik verzorgd door de sterkeren. Het innerlijk weten dat als je in nood bent komt er iemand geeft een basisgevoel van veiligheid met een stevige vertrouwensbasis.

“Mag ik dan bij jou schuilen. Als het nergens anders kan?
En als ik moet huilen. Droog jij m'n tranen dan?
Want als ik bij jou mag. Mag jij altijd bij mij”.

Claudia de Breij

Weerbaar in de werk- en privé-kring
Veel mensen komen naast de privé-kring samen in het professionele leven. Daar komen ook bedreigende situaties voor waarbij je je machteloos voelt in je eentje. Denk aan grensoverschrijding in welke vorm dan ook. Er zijn dan hopelijk collega’s, teams, belangengroepen, intervisiegroepen, enzovoort die je erkenning bieden en tot steun kunnen zijn. De waarde van flocking gaat maatschappelijk gezien verder dan het delen van stressvolle ervaringen en het verwerken van angstige gevoelens. Wanneer acute dreiging voorbij is schakelt het primitieve brein vanzelf over naar het denkende brein. Hierdoor ben je weer in staat om helder te denken en constructief te handelen.
In bedrijven vraagt niet alleen effectiviteit en efficiency aandacht, ook de affectiviteit benadering dient een persoonlijk evengoed zakelijk belang. Beslissingen worden met gevoel én verstand genomen. Ieders persoonlijke gezondheid gaat erop vooruit omdat de activatie van stresshormonen stopt en overbelaste lichaamsfuncties via het zelfherstellend vermogen in balans komen. Voelen, denken en handelen komen in lijn met elkaar. Ook een groep heeft baat bij flocking als de stressreacties en bijkomende spanningsklachten zijn gereguleerd. Er kan creatief gebrainstormd worden, het probleemoplossend vermogen neemt toe, besluitvorming verbetert en het onderling vertrouwen groeit. 

Individualisme
Toename van individualisme zie je tegenwoordig overal om ons heen. Er is jammergenoeg meer anonimiteit en minder sociale verbinding. Kijk maar naar het toenemend aantal mensen dat alleen woont, het contactloos afrekenen, het digitaal winkelen, het urenlang scrollen, sporten met de koptelefoon op, het verdwijnen van buurtwinkels en cafés, het spontaan bij iemand aanbellen en zelfs opbellen is niet meer gangbaar. Welke voorbeelden vergeet ik nog? Het verlangen naar verbinding wordt ondergesneeuwd door het verlangen naar privacy, vrijheid en de wens je eigenheid ongehinderd uit te leven. Maatschappelijk lijkt het individualisme hoogtij te vieren ten koste van de aantrekkingskracht van saamhorigheid. Wat ligt hier aan ten grondslag en welke prijs wordt hiervoor betaald? De tijd zal het leren. 

Eigen pad volgen
Je kunt vandaag de dag prima overleven, ook als je de kudde en papa en mama verlaat. Voor je eigen onderdak, voedsel en bescherming kun je als volwassene met alle gemak zorgen. U vraagt, wij draaien. Een appje en je bestelling wordt per omgaande geleverd. Je kiest zelf of en hoe je een sociale kring opbouwt. De normen en gebruiken van het gezin waarin je bent opgegroeid geven als het goed een veilige bodem in de wetenschap ‘ik hoor erbij’. Uit het nest met de bagage van ‘thuis’ vervolg je zelfstandig je eigen pad. Nog wat wiebelig in het begin en met steeds vastere tred volg je de door jezelf uitgestippelde koers. En opnieuw creëer je als vanzelf een kring van buurtgenoten en bondgenoten om je heen, allereerst voor een plezierig leven en daarnaast als beschermlaag om bij eventuele dreiging te schuilen. En zijn er momenten dat je alleen wil bijkomen van alle indrukken. Juist de afwisseling tussen op jezelf zijn en samenzijn noem ik een basisbehoefte.

Nieuwe groepsvormen
In elk dorp of stadswijk vind je vandaag de dag wel een koor. Voor veel mensen een soort tweede familie. Ook zijn er overal sportclubs, burenborrels, volkstuinen en zijn stadsdorpen in opkomst. Ontwikkeling van nieuwe samenlevingsvormen zoals friends-appartementen is in volle gang. Steeds meer jongeren zoeken hun heil in kerk en religie. Het gevoel bij een groep te horen geeft rust in ons stresssysteem. Ook een autonoom mens wil naast vrijheid onderdeel zijn van de samenleving.  Mensen met behoefte aan emotionele beschikbaarheid voelen intuïtief aan waar wel en waar niet een veilige haven voor hen is. Door flocking zorg je er op een gezonde manier voor samen met anderen sterk te staan.

Draag- en veerkracht
Hoe mooi is het als je - je eigen koers volgend - je gevoed en gesteund weet door de levenslessen die familie of groep je brachten. Zo verhuisde ik op mijn 48ste van het Brabantse dorpsleven naar Amsterdam een vernieuwd leven met een nog dunnetjes thuisgevoel tegemoet. Ik nam afscheid van het nabije contact met mijn familie, van de carnaval, van het gemoedelijke dorpsleven met de gezellige stadsherberg, van mijn professionele werkkring en netwerk en van alle vriendinnen van E.V.A. Het vrouwenkoor dat letterlijk ‘En Vele Anderen’ betekende. Met een stevige basis en een  waagde ik de sprong het nieuwe mij nog onbekende leven aan de zij van mijn geliefde tegemoet.
Nu terugkijkend is dat vooral goed gegaan doordat ik de combinatie van allerlei mooie en moeilijke ervaringen doorvoeld en geïntegreerd heb in mijn levensboek. Daar heeft mijn opleiding en werk als haptotherapeut enorm aan bijgedragen. Dit biedt me een stevige emotionele bodem met flinke draagkracht. Wat er ook gebeurt, ik veer weer op. Daar durf ik steeds meer op te vertrouwen.

❤️ vrij in verbinding ❤️

Inspiratie
- Lenne Gieles | Thuis
- Peter Levine | De tijgen ontwaakt
- Connie Palmen | Johnnie Walker
- Albert Sonneveld | podcast
- Jozien Wijnakker | Onderbroken/ contact met je wijze lijf

Verantwoording
Ik ben geïnteresseerd en gepassioneerd in hoe mensen samenleven en geen wetenschapper.
De teksten die ik schrijf zijn gebaseerd op studie en ervaring en voor eigen verantwoording.
Met mijn schrijverij wil ik graag anderen vrijblijvend inspireren.
Ik maak geen actief gebruik van AI. Neemt niet weg dat als ik een woord opzoek automatisch AI-tekst verschijnt.