Wat is fawning?
Uit zelfbehoud kiest je lijf zonder nadenken vliegensvlug voor zelfverlies. Je past je aan, stemt toe, glimlacht, praat zacht, doet niet moeilijk, maakt excuses, blijft vriendelijk, … Allemaal onbewuste strategieën om heftige tegenkracht te doorstaan. Je denkend brein komt hier niet aan te pas.
Als er gevaar dreigt kun je niet rustig een verstandige afweging maken. De fawn-respons is een stressreactie waarbij je -net als dieren dat doen- je kleinmaakt en onderwerpt om ernstiger misbruik of gewelddadigheid te voorkomen. Je probeert intuïtief de ander, waarbij je je onveilig voelt te vriend te houden om erger te voorkomen. Je blijft zelfs aardig -ook al ben je hartstikke bang- om escalatie te voorkomen. Je stelt je coöperatief en dienstbaar op, zelfs als dat in je eigen nadeel is. Uit nood beweeg je mee met de waarheid van de ander ten koste van je eigen waarheid, gevoel en behoeften.
Je hebt jezelf te goeder trouw in de steek gelaten. Dit vraagt grote mildheid naar jezelf. Je deed dat wat in die situatie het allerbeste alternatief was.
Bewust worden van fawning
In het begin zul je de prijs die je hiervoor betaalt bagatelliseren. ‘Ach, het viel wel mee en ik kan er wel tegen’. In de gaten krijgen hoe je destijds in een reflex hebt gereageerd roept schaamte op. ‘Jeetje, hoe heb ik mezelf te grabbel gegooid, laten bedriegen en hoe heb ik daardoor mezelf uit lijfsbehoud verloochend.’ Fawning uit zich als overmatig pleasen, moeite hebben met 'nee' zeggen, het conflict vermijden en je gevoelens onderdrukken. Fawning kan best nog eens gebeuren. Je kunt door bewustwording van dit overlevingsgedrag steeds vaker assertief optreden. En gebeurt het nog eens,…. dan gun ik je een milde glimlach.
Fawning en oud zeer
Als je als kind aandacht, steun en bescherming hebt gemist kun je nog lang last hebben van pud zeer. Door emotioneel gemis of zelfs verwaarlozing in de kindertijd ontwikkel je een laag zelfbeeld en blink je niet uit in assertief optreden. Door je lichaamshouding, stemgebruik en uitstraling ben je als ‘mindermachtige’ een gemakkelijk te veroveren prooi voor de ‘meermachtige’. Zij trapt er wel in, haar kan ik misbruiken, zij hangt mijn gewelddadig gedrag niet aan de grote klok, enzovoort. Jouw fawn-respons gaat ten koste van het contact met je innerlijk: je lijfsignalen, gevoelens en behoeften.
Je bent vertrouwd met begripvol gedrag, goed van vertrouwen en hebt te gauw de neiging om toe maar of laat maar te zeggen in plaats van radicaal voor je eigen behoeften te zorgen. Nogmaals, je deed het niet fout! Het verteren en integreren van oud en nieuw zeer vraagt je volle aandacht. Stoppen-zitten-voelen is de manier waarop ik hiermee omga en die me goed doet.
It can look like kindness, but it’s fear
Kati Morton
‘t goei meidje
Ik noemde mezelf in de neiging tot vrijgevig please-gedrag op z’n Brabants ’t goei meidje’. Het roomse patriarchaat speelde een bepalende rol hierin die zijn weerslag had op het gezin waarin ik opgroeide. Vrouwen leerden van oudsher zich te bekommeren om anderen ten koste van zichzelf. Ook in 2026 blijkt het voor veel mannen lastig om afscheid te nemen van -de voor henzelf vanzelfsprekende- privileges. Gelukkig verdwijnt t goei meidje steeds meer naar de achtergrond. Afgelopen weken en nu heb ik radicaal vele zelfhulpboeken nog eens schuin doorgelezen en regelrecht in de kliko gegooid. Met dank aan al dan niet wijze levenslessen is mijn persoonlijk verbeterproject beëindigd. Opvallend vind ik dat voornamelijk vrouwen zich een slag in de rondte lezen en inspannen via zelfhulpboeken en nu ook via podcast, webinars, et cetera. Alle onderstreping en aantekeningen, in de boeken die ik ook als logboek gebruik, confronteerden me nogmaals met mijn sociaal ongemak en met de prijs die ik hiervoor heb betaald. Das war einmal. De oude koeien blijven voortaan in de sloot!
Genezen van fawn-respons
Genezing kun je zien als een proces van heroveren van eigen ruimte, keuze en stem. Je leert erop te vertrouwen dat je veilig bent, ook als je niet iedereen te vriend houdt. Genezen van het onbewust behagen en sussen betekent dat je dit diep ingegraveerde gedrag niet meer nodig hebt. Je hoeft niet langer andermans behoeften boven die van jezelf te stellen. Draagkracht en veerkracht bieden stevigheid en enthousiasme. Met het voelen en benoemen dat je niet langer die sterke boom bent die ‘alles’ aankan geef je evengoed blijk van zelfzorg. En de belangrijkste stap is 100% verantwoordelijkheid nemen voor je eigen welzijn. Daarmee voorkom je slachtoffergedrag. Je was wel degelijk slachtoffer, maar dit betekent niet dat slachtoffergedrag je verder helpt. Door heel bewust in het moment stil te staan bij je lijf, gevoel en behoeften ervaar je innerlijk steeds meer schone ruimte. Met het opruimen van de zelfhulp boeken is ook bij mij innerlijk wat verschoven en ervaar ik behoefte aan schone ruimte binnenin en sta ik ook meer open voor schoonheid om me heen.
‘Aan blijven’ bij tegenwind
Bewust zijn van je eigen gevoelens en inventariseren van je behoeften helpt om hier concreet zorg voor te dragen. Ook al vraagt dit sociale strijd en ben je mogelijk ‘bang voor boos’. Het automatische gedrag ‘gaat u maar voor’ heb je achtergelaten. Mij helpt het om duidelijk JA te zeggen tegen wat ik wel wil, de rest valt dan vanzelf af. Het herkennen en tijdig stellen van heldere grenzen valt te leren, ook al zie je daar tegenop. Met veel persoonlijk plezier en professionele wederzijdse voldoening heb ik als haptotherapeut daar veel mensen toe uitgenodigd en uitgedaagd. Zonodig oprecht confronteren hoort voor mij ook bij liefdevol contact. Trouw aan jezelf je koers bepalen, volgen en desgewenst veranderen. Ook bij tegenwind. Een agressieve harde opstelling is echt niet nodig. Zelfbewust omgaan met tegenkracht doe je door actief naar voren te stappen, ruimte in te nemen en je niet weg laten blazen. Ook niet als je je eigen angstzweet ruikt en klamme handjes krijgt. Stevig op eigen benen, in contact met je lijfelijke vertrouwensbasis, zeg je wat je te zeggen hebt. Door je zelfbewuste presentie raakt de fawn-respons steeds minder scherp afgesteld.
Toenemende eigenwaarde
Hert wordt tijd om je kernkwaliteiten toe te eigenen, juist door ervaring met fawning. Je shit kan compost worden. Je leert wat er ook gebeurt op jezelf te vertrouwen mocht je opnieuw belazerd of misbruikt bent. Je ruikt het van verre… Lage eigendunk vraagt opwaardering. Emotionele steunpilaren en klankborden zijn nu van belang. Je durft je fawn-gedrag pas te erkennen als een zus, vriendin of therapeut zegt: ‘dit gedrag van die ander is echt niet oké’. Hulp van anderen helpt de ex-fawner om zichzelf niet meer in de steek te laten en om eerdere bedreigende situaties niet te bagatelliseren. Het viel niet mee! En misschien wel het moeilijkste… is de bereidheid om de schaamte openlijk voorbij te gaan. Ja, zo ging het, en dit is mijn aandeel in het hele verhaal.
Niet mooier en niet lelijker. Schaamte gaat voorbij als deze wordt geopenbaard, van donker magazijn naar lichte etalage. Dan komt er echt ruimte voor je pure eigenheid. Je intuïtie en gevoel hoef je niet langer ter discussie te stellen: het lichaam liegt nooit.
En toch weer klaarstaan
Er komt ruimte voor geruststelling en tijd om uit te rusten. Alleen, nu heb ik te maken met de chronische ziekte van mijn man, waardoor hij afhankelijk is van mijn zorg en ik mezelf zorgPartner noem. Naast de zorg blijft het partnerschap voor mij op één. Vanzelfsprekend voorzie ik voor zover hij dit zelf niet kan in zijn behoeften en zorg ik voor veiligheid en comfort. Deze nieuwe situatie biedt mij een hernieuwde kans om vanuit realiteit klaar te staan met zelfzorg voorop. Mezelf automatisch opofferen voor de lieve vrede is er niet meer bij. Dat zou alleen maar wrok opleveren. Nu geef ik wat ik echt over heb en dat doe ik van harte. Het doet me goed als er toch nog wederkerigheid is in de vorm van erkenning van mijn partnerzorg. Het is nu aan mij om bij anderen emotionele en praktische steun te vragen. En zoals ik ook bij eerdere blogs aanhaalde: dat doe ik liefst vrij in verbinding.
❤️ Vrij in Verbinding ❤️
Inspiratie
Dans van woede | Harriet G. Lerner
Emotieregulatie | Nelleke Nicolai
Als je misbruikt bent | gids voor verwerking
Altijd aardig blijven | Piet Weisfeld
Fawning | Ingrid Clayton
Mannen, ik haat ze | Pauline Harmange
Onderbroken, contact met je wijze lijf | Jozien Wijnakker
Reactie plaatsen
Reacties