fawning: zelfverlies uit zelfbehoud

Wat is fawning?
Naast de drie bekende stressreacties bij dreigend gevaar, vechten, vluchten en verstijven is er nog een vierde en die wordt fawning ofwel vleien genoemd. Uit zelfbehoud kiest je lijf zonder nadenken vliegensvlug voor zelfverlies. Je past je aan, stemt toe, glimlacht, praat zacht, doet niet moeilijk, maakt excuses, blijft vriendelijk, … Allemaal onbewuste strategieën uit lijfsbehoud om heftige tegenkracht te doorstaan. Je denkend brein komt hier niet aan te pas. Als er gevaar dreigt kun je geen weloverwogen afweging maken. De fawn-respons is een stressreactie waarbij je -net als dieren dat doen- je kleinmaakt en onderwerpt om ernstiger misbruik of gewelddadigheid te voorkomen.
Je probeert intuïtief de ander, bij wie je je maximaal onveilig voelt, te vriend te houden om erger te voorkomen. Je blijft zelfs aardig, ook al ben je hartstikke bang. Je stelt je coöperatief op, ook al is dit in je nadeel. Machteloos beweeg je mee met de waarheid van de ander, ten koste van je eigen integriteit. Je laat jezelf te goeder trouw in de steek. Dit vraagt grote mildheid naar jezelf. Je deed toen wat in die situatie het allerbeste alternatief was.

Bewust worden van fawning
Als je zoetjes aan bewust wordt van fawn-gedrag dan zul je de prijs die je hiervoor betaalt in contact met anderen waarschijnlijk bagatelliseren. ‘Ach, het viel wel mee en ik kan er wel tegen’. In de gaten krijgen hoe ernstig de situatie echt was en hoe je destijds in een reflex hebt gereageerd roept schaamte op. ‘Jeetje, wat heb ik mezelf te grabbel gegooid, laten bedriegen en hoe heb ik daardoor mezelf verloochend.’ Fawning uit zich als pleasen, moeite hebben met 'nee' zeggen, conflict vermijden en gevoelens onderdrukken. Fawning kan je best nog eens gebeuren. Je kunt door bewustwording steeds vaker in het moment assertief optreden. En gebeurt het nog wel eens,…. dan gun ik je een milde glimlach en heb je er weer een levensles bij die je jezelf ter harte kunt nemen.

Fawning en oud zeer
Als je als kind aandacht, steun en bescherming hebt gemist kun je nog lang last hebben van oud zeer. Door emotioneel gemis of zelfs verwaarlozing in de kindertijd, ontwikkelen de meesten een laag zelfbeeld en blinken niet uit in assertief optreden. Door lichaamshouding, stemgebruik en uitstraling ben je als ‘mindermachtige’ een gemakkelijk te veroveren prooi voor de ‘meermachtige’. ‘Zij trapt er wel in, haar kan ik misbruiken, zij hangt mijn gewelddadig gedrag niet aan de grote klok’, enzovoort. Jouw fawn-respons gaat ten koste van het contact met je innerlijk: je lijfsignalen, gevoelens en behoeften. Je kunt begripvol luisteren, bent goed van vertrouwen en hebt gauw de neiging om ‘toe maar’ of ‘laat maar’ te zeggen in plaats van radicaal voor je eigen behoeften te zorgen. Nogmaals, je deed het niet fout! Het verteren en integreren van oud en nieuw zeer vraagt volle aandacht. Stoppen-zitten-voelen is de manier waarop ik hiermee omga en die me goed doet. Ook iets voor jou? 

It can look like kindness, but it’s fear

Kati Morton

‘t goei meidje 
Ik noemde mezelf in de neiging tot please-gedrag op z’n Brabants ’t goei meidje’. Het roomse patriarchaat speelde een bepalende rol hierin die zijn weerslag had op het grote gezin waarin ik opgroeide. Vrouwen leerden van oudsher zich te bekommeren om anderen, ten koste van zichzelf. Ook in 2026 blijkt het voor veel mannen lastig om afscheid te nemen van -de voor henzelf vanzelfsprekende- privileges. Gelukkig verdwijnt t goei meidje steeds meer naar de achtergrond. Afgelopen weken heb ik vele zelfhulpboeken nog eens schuin doorgelezen en regelrecht in de kliko gegooid. Opvallend vind ik dat vooral vrouwen zich een slag in de rondte lezen en inspannen via zelfhulpboeken. Met dank aan vele wijze levenslessen is mijn persoonlijk verbeterproject beëindigd. Alle onderstrepingen en aantekeningen confronteerden me nogmaals met mijn sociaal ongemak en met de prijs die ik hiervoor heb betaald. Das war einmal. De oude koeien blijven voortaan in de sloot!

Genezen van de fawn-respons
Genezing kun je zien als een proces van zelfbeschikking, van heroveren van eigen ruimte, keuze en stem. Je leert erop te vertrouwen dat je veilig bent, ook als je niet iedereen te vriend houdt. Genezen van het onbewust behagen en sussen betekent dat je dit diep ingegraveerde gedrag niet meer nodig hebt. Je hoeft niet langer andermans behoeften boven die van jezelf te stellen. Draagkracht en veerkracht bieden stevigheid en enthousiasme. Met het voelen en benoemen dat je niet langer die sterke boom bent die ‘alles’ aankan geef je evengoed blijk van zelfzorg. En de belangrijkste stap is dat je voor 100% verantwoordelijkheid neemt voor je eigen welzijn. Je was destijds wel degelijk slachtoffer! Maar dit betekent niet dat slachtoffergedrag je nu verder helpt, integendeel. Door heel bewust stil te staan bij je lijf, gevoel en door te zorgen voor je behoeften ervaar je innerlijk steeds meer schone ruimte. Met het opruimen van zelfhulpboeken is bij mij innerlijk wat verschoven en ervaar ik behoefte aan schone ruimte binnenin en voor schoonheid om me heen.

‘Aan blijven’ bij tegenwind
Bewust zijn van je eigen gevoelens en inventariseren van je behoeften helpt om hier concreet zorg voor te dragen. Ook al vraagt dit sociale strijd en ben je mogelijk ‘bang voor boos’. Het automatische gedrag ‘gaat u maar voor’ heb je achtergelaten. Naar binnen gekeerde boosheid haalt je zelfrespect onderuit. Mij helpt het om duidelijk JA te zeggen tegen wat ik wel wil, de rest valt dan vanzelf af.
Het herkennen en tijdig stellen van heldere grenzen valt te leren, ook al zie je daar tegenop. Met veel plezier en met wederzijdse voldoening heb ik als haptotherapeut daar veel mensen non-verbaal toe uitgenodigd en uitgedaagd. Zonodig oprecht confronteren hoort voor mij ook bij liefdevol contact. Je bepaalt vanuit trouw aan jezelf de koers, ook bij tegenwind. Een agressieve harde opstelling is echt niet nodig. Zelfbewust omgaan met tegenkracht doe je door actief naar voren te stappen, ruimte in te nemen en je niet weg te laten blazen. Ook niet als je je eigen angstzweet ruikt en klamme handjes krijgt. Stevig op eigen benen, in contact met je lijfelijke vertrouwensbasis, zeg je wat je te zeggen hebt.  Door zelfbewuste presentie raakt de fawn-respons minder scherp afgesteld. 

Toenemende eigenwaarde
Het wordt tijd om je aanwezige kernkwaliteiten toe te eigenen, juist door ervaring met fawning. Je shit kan compost worden. Je leert wat er ook gebeurt op jezelf te vertrouwen mocht je opnieuw belazerd of misbruikt worden. ‘Je ruikt het van verre’… zei ooit een haptotherapeut tegen mij. Lage eigendunk vraagt opwaardering. Emotionele steunpilaren en klankborden zijn nu van belang. Je durft je fawn-gedrag pas voluit te erkennen als een zus, vriendin of therapeut zegt: ‘Dit gedrag van die ander is echt niet oké’. Hulp van anderen helpt je als ex-fawner om jezelf niet meer in de steek te laten en nare ervaringen niet te bagatelliseren. Het viel niet mee!! En misschien wel het moeilijkste is bereidheid tonen om de schaamte voorbij te gaan. Ja, zo ging het, en dit is mijn aandeel in het hele verhaal. Niet mooier en niet lelijker. Schaamte gaat over als deze wordt geopenbaard, van donker magazijn naar lichte etalage. Dan komt er ruimte voor natuurlijke eigenheid. Je waarheid op basis van intuïtie en gevoel hoef je niet langer ter discussie te stellen: het  lichaam liegt nooit.

En toch weer klaarstaan
Er komt ruimte voor geruststelling en tijd om uit te rusten. En tegelijk, het leven gaat door. Zie onderstaande link naar de website waarop ik blogs schrijf over het samenleven met parkinson met mijn man, Nu ik te maken heb met zijn chronische ziekte, waardoor hij deels afhankelijk is van mijn zorg, noem ik mezelf zorgPartner. Naast de zorg blijft het partnerschap voor mij op één. Vanzelfsprekend voorzie ik voor zover hij dit zelf niet kan in zijn behoeften en zorg ik voor veiligheid en comfort. Deze situatie biedt mij een hernieuwde kans om klaar te staan, en nu met zelfzorg voorop. Mezelf automatisch opofferen voor de lieve vrede is er niet bij. Dat zou alleen maar wrok opleveren. Nu geef ik wat ik echt over heb en dat doe ik van harte. Het doet me goed als er toch nog wederkerigheid is in de vorm van erkenning van mijn partnerzorg. Vandaag heeft manlief dit blog ook gelezen en nog enkele opmerkingen gemaakt. Voelt heel fijn om dit met hem te kunnen delen. Verder is het nu aan mij om ook bij anderen emotionele en praktische steun te vragen. En zoals ook bij eerdere blogs: liefst vrij in verbinding.

❤️ Vrij in Verbinding ❤️

Inspiratie
Dans van woede | Harriet G. Lerner
Emotieregulatie | Nelleke Nicolai
Als je misbruikt bent | gids voor verwerking
Altijd aardig blijven? | Piet Weisfeld
Fawning | Ingrid Clayton
Onderbroken, contact met je wijze lijf | Jozien Wijnakker
www.samenlevenmetparkinson.nl