ben ik wel schuldig?

Dat eeuwige schuldgevoel 
‘Hoe kom ik toch van dat eeuwige schuldgevoel af? Deze verzuchting van een cliënt vormt de inspiratie voor dit blog. Als je last hebt van schuldgevoel zit je geweten je in de weg met een akelig gevoel over iets wat je fout hebt gedaan of nagelaten. Mogelijk ben je onterecht beschuldigd. Ben je gepest of aangeklaagd. Of je kreeg als kind of later als volwassene te horen ‘het is jouw schuld dat ik me ellendig voel’. Als je beschuldigd wordt krijg je terecht of onterecht te horen dat je het fout doet en word je verantwoordelijk gehouden voor wat er is voorgevallen. Dit feit valt niet meer terugdraaien.
Wat gebeurd is, is gebeurd. Je voelt je schuldig en daardoor beroerd omdat je tekortgeschoten bent of iemand schade hebt berokkend. Of omdat je iets goed kunt of het goed hebt en je schuldig voelt ten opzichte van anderen die het op het oog minder goed hebben of minder bekwaam zijn. 

Schuld in de schoenen schuiven
Dit betekent dat jij (of ik) een ander de schuld geeft voor een probleem. Jij bent de schuldige, mij treft geen blaam. Mensen worden zo schuldig gemaakt. Om te beginnen in de roomse kerk. Vroeger baden we elke zondag in de kerk: ’Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn grote schuld’. Huuuuhhhh…. waar was ik in godsnaam schuldig aan? Mijn zus herinnert me aan het feit dat we als meisje al vanaf de eerste klas van de lagere school moesten biechten. Daar had ik nog niet eens bij stilgestaan. Jeetje, het voelt nu als te gek voor woorden. Om te kunnen biechten heb je zonden nodig, die door de hele klas werden verzonnen. We waren ons van geen kwaad bewust. Maar de juffrouw, de pastoor en papa en mama die wisten toch wat goed voor ons was? Dus gehoorzaamden wij braaf. Die ‘zonden’ werden op weg van school naar kerk maar verzonnen. Je moest toch iets. Snoepje gepikt, ander meisje geduwd, brutaal geweest, te laat aan tafel, …. Je leest het, ‘vreselijke stoute fouten’! Mijn zus schrijft op facebook: Ik ben volledig verantwoordelijk voor mijn feitelijke daden en vergissingen, maar ik ben niet verantwoordelijk voor de schuld die men in mijn schoenen heeft geschoven.’ Dit onderschrijf ik van harte. Door het gesprek met haar realiseer ik me dat ik veel bezig bent geweest hoe je van schuldgevoel afkomt en amper met de vraag hoe je schuldgevoel oploopt.

Onbewust / bewust
Zo zie je: wat kan een mens lang onbewust blijven, door opgelegde normen, waarden en ‘waarheden’ die je noodgedwongen aannam. Je ouders, leraren en de kerk die wisten wat goed voor je was? Die zorgden toch voor jou? Stel dat je hen niet zou geloven dan kon je amper overleven. Je was nog niet zelfstandig en afhankelijk van de volwassenen in je naaste omgeving. Nu ben ik senior en verrast dat iets dat me nu als volstrekt belachelijk voorkomt toch zo lang onbewust is gebleven. En dan ben ik toch al jaren, ook voor mijn vak, bezig met persoonlijke ontwikkeling. Kun je nagaan. Wat is er nog onbewust bij mensen die hier niet actief mee bezig zijn? Dat is overigens geen enkel probleem zolang je vrij en blij leeft. Het wordt pas een probleem als dat akelige schuldgevoel je knagend in de weg zit en zeker als je onterecht beschuldigd wordt.  Als je last krijgt van wat achteraf irreëel schuldgevoel blijkt. 

Mijn geweten speelt me parten
Irreëel schuldgevoel ontstaat omdat je jezelf tot iets verplicht hebt, wat je niet waar hebt kunnen maken. Je kunt jezelf wel voor je kop slaan of de haren uit je hoofd trekken. Je voelt zoveel narigheid over jezelf dat je amper rechtop durft te lopen. Met schuldgevoel richt je je boosheid -uit angst voor confrontatie met de ander- op jezelf. Je voelt je buitengewoon verantwoordelijkheid. Je lijdt aan schuldgevoel omdat je in strijd handelt met wat je behoort te doen. Je focus richt zich op het tevreden stellen van anderen, daarmee komt zelfzorg op de tweede plaats. Pleasen is een tweede natuur geworden. Is dit in de valse hoop dat anderen je aardig vinden? Jij kunt echt niet weten wat het beste is voor iemand anders. En als ik bezig ben om vanuit mijn help-neiging jou aandacht te geven, wie geeft mij dan aandacht? Irreële gedachten kunnen danig in de weg zitten. Voorbeelden die schuldgevoel uitvergroten zijn:

• Ik moet altijd aardig blijven en voor iedereen klaarstaan.
• Ik hoor niet blij of gelukkig te zijn nu zij het zo moeilijk heeft.
• Ik moet altijd een lieve moeder, zus, vriendin, therapeut, etc. zijn.
• Ik mag geen nee zeggen, niet boos worden, moet de verstandigste zijn.
• Ik mag mijn talenten niet tonen, dat is naar voor mijn collega. Of, ik moet het ook zo goed kunnen.
• Ik mag niet of moet: blijer, vrijer, mooier, creatiever, slimmer en tig zaken meer zijn.
• ….

Noem als je wilt je eigen beperkende gedachte. Deze begint met ik moet of ik mag niet. Door zelfonderzoek kun je aannames ontkrachten. Doe je mee? Schrijf je meest schuldbewuste gedachte op. Stel jezelf dan deze vier vragen:
1. Wat ik heb opgeschreven is dat waar?
2. Kan ik zeker weten dat dit waar is?
3. Hoe voel ik me en hoe gedraag ik me als ik deze gedachte geloof?
4. Hoe zou het zijn als ik dit niet eens kon denken? Laat staan voelen. 
En tot slot: kan ik de zin die ik opschreef ook omkeren?

When we believe in our thoughts,
when we tell ourselves a story, we suffer.

Byron Katie

Hier een voorbeeld van mezelf:
‘Ik mag niet zomaar opschrijven en op internet tonen wat mij interesseert!
1. Is dit waar? Dit is echt niet waar!
2. Weet ik dit zeker? Ja. Wie verbied het mij? Niemand!
3. Als ik deze zin geloof voel ik me beperkt, bang voor afkeuring en afwijzing.
4. Als ik dit totaal niet denk dan voel ik me vrij en heb ik plezier in mijn schrijverij.
Omgekeerd is dan de zin:
‘Ik mag gerust opschrijven en op internet tonen wat mij interesseert’. Yessss…..

Schuldgevoel verzachten
Schuldgevoel laat zien dat we iets hebben geloofd wat onzin blijkt. En laat zien dat we iets hebben gedaan waarbij we niet trouw waren aan onszelf en onszelf en ook een ander tekort hebben gedaan. Schuldgevoel wordt vaak gevolgd door spijt. Bevrijding van reëel schuldgevoel is mogelijk door alsnog alles wat onterecht op jouw bordje kwam er per direct af te schuiven. Verlichting van schuldgevoel gebeurt door alsnog verantwoordelijkheid te nemen voor dat wat achteraf niet goed voelt. Je wilt zo gauw als het kan de pijn van schuldgevoel verzachten en het weer goed maken door bijvoorbeeld je excuses aan te bieden. Of door te herstellen wat nog te herstellen valt. Of door iets ongedaan te maken. Of door alsnog te doen wat je hebt beloofd. En vooral door je onschuld te zien en jezelf te vergeven.

Oprecht contact
Bewust ‘ja’ zeggen tegen je behoeften, ook als de ander dat niet plezierig vindt, daar is moed voor nodig. Je bent daarvoor anderen geen verantwoording schuldig, je draagt zelf verantwoordelijkheid voor je doen en laten en ook voor de consequenties daarvan. Het betekent dat je luistert naar je lijf en gevoel, dat je zelf in beweging komt en tijdig glasheldere grenzen stelt. Oprecht en rechtop. Ook als je vermoedt dat de ander daar niet blij mee zal zijn of niet van gediend is. En je (tijdelijk) schuldgevoel ervaart. Dit assertief gedrag is mijns inziens een teken van gezonde zelfzorg en betekent niet dat je handelt tegen de ander. Je maakt juist ruimte voor verbinding met jezelf én met de ander. Je erkent ieders eigenheid met alle zon- en schaduwzijden die daarbij horen. Dan komt er ruimte voor echte ontmoeting, van hart tot hart.

❤️ vrij in verbinding ❤️

Inspiratie:
- Vier vragen die je leven veranderen | Byron Katie
- De reis van het gewaarzijn | Riekje Boswijk-Hummel
- Facebook, augustus ‘26, tekst van Jet Wijnakker
- Decalogos en de tien boden | Wim Wijnakker
- Onderbroken | contact met je wijze lijf | Jozien Wijnakker