flock als stressreactie

Schuilen bij elkaar
Naast vechten, vluchten, bevriezen en fawnen (waar ik eerder een veel gelezen blog over schreef) heb je ook nog flocken als stressreactie. Flock is gerelateerd aan woorden als kudde, troep, zwerm en ook groep. De flock-stressreactie is een automatische beweging richting een dier of mens in de hoop steun te krijgen en zo gauw als maar kan veilig te zijn in een bedreigende situatie. Net als dieren hebben mensen dan de neiging om te schuilen bij elkaar. Zo’n snelle beweging gaat aan het denken vooraf. Individuele eigenheid doet er op zo’n moment helemaal niet toe, je gaat liefst op in de groep om maar niet op te vallen. Dit gebeurt instinctief om dreiging en machteloosheid af te weren. Alsof je weer onder moeders vleugels kruipt. Als de bedreigende ervaring achter de rug is doet het voor de meesten goed om met liefdevolle naasten hierover te delen. Voel je een taboe om over de schokkende ervaring te praten leidt dat tot diepe eenzaamheid. Als de ander wèl acceptatie van de aangrijpende werkelijkheid kan opbrengen, door ontvankelijk te luisteren en afgestemde aandachtige aanraking te bieden, kom je na de choquering tot rust en kun je geleidelijk zelfstandig verder.

De nacht is van ons
Wanneer je zenuwstelsel door een crisis overweldigd raakt, helpt de aanwezigheid van een veilige groep om te kalmeren. Voor iemand die kwaad wil is het handig als je met al je kwetsbaarheid alleen bent, zonder de groepsbescherming van familie, vrienden, buren of omstanders. Dit maakt dat vooral vrouwen angstig zijn in het donker en zich wel drie keer bedenken voordat ze alleen door een bos of park of op een verlaten weg lopen of fietsen. In het stille afgelegen donker hebben we liefst anderen om ons heen als buffer. In angstige situaties zorg je er gezamenlijk voor dat de kust veilig blijft. Zo ben ik meermalen als treinreiziger verrast geweest als een wildvreemde me vroeg ‘Wil je op mijn tas passen als ik naar de toilet ben?’. Zo word je een parttime vertrouweling. Nu de omgeving van het Amstelstation wordt gerenoveerd voert de kortste weg via een slecht verlicht pad waar niemand je ziet. In de avond wacht ik in de stationshal tot anderen, die ik als betrouwbaar inschat, ook die kant op wandelen. Voelt toch prettiger. De nacht is erg genoeg nog niet van ons zolang we niet de klok rond onbevangen kunnen bewegen in het openbare leven.

Overleven in je eentje?
Een flock beweegt als een zwerm, als één groep. Dit groepsgedrag komt voort uit ons natuurlijk instinct om veiligheid te zoeken door verbinding met anderen. Een dier buiten de kudde is voor een hongerig dier een gemakkelijke prooi. Alleen staan buiten de groep kan ook voor mensen onveilig voelen en zelfs gevaarlijk. Om te kunnen overleven volgt het dier automatisch wat de groep doet of roept om overeind te blijven, ook mensen zijn geneigd de kudde te volgen. In geval van nood wordt iemands eigenheid dan ook in een mum van tijd ondergeschikt gemaakt aan veilig onderkomen bij elkaar. Binnen de groep voel je je immers het veiligst. Jezelf begrepen en gesteund voelen in het vertrouwen ik hoor erbij en ze zorgen voor me als ik in het nauw zit geeft sociale inbedding, een voelbare vertrouwensbasis. Dichtbij vertrouwelingen, en zelfs bij grotere, sterkere en vooral betrouwbare mensen die je amper kent, maakt angst geleidelijk plaats voor opluchting en gemoedsrust.

Als je erbij hoort ben je veilig
Flock laat zien dat de behoefte aan contact met anderen geen teken is van gebrek aan autonomie, maar juist heilzaam is om te kalmeren, te herstellen en te overleven. Een instinctief gevoel dat je veilig bent in de wetenschap dat je bij elkaar hoort en er in geval van nood voor je wordt gezorgd. Jaren gelden werd ik in Amsterdam in de vroege avond op straat overvallen, mishandeld en beroofd. Mijn zussen en zwager stapten na mijn telefoontje meteen in de auto en ik viel op het politiebureau in hun armen. Ik voel nu nog dat diepe gevoel van veiligheid en vertrouwen. Later temidden van de koesterende kudde van familie begon mijn heling en groeide de overtuiging: hoe moeilijk ook ‘er wordt voor me gezorgd’. Nu decennia later wordt door veroudering het litteken onder mijn rechteroog ietsje zichtbaar. Daar kijk ik met mededogen naar in het besef dat ik voor altijd onderdeel ben van ‘onze roedel’. Onderstaande zin uit het laatste boek van Connie Palmen raakte me dan ook: “Een vanzelfsprekende eenwording met behoud van eigenheid, is iets wat alleen in familie mogelijk is”. Bij onraad kan ik beschermend en omhullend zijn naar zwakkeren en een andere keer word ik verzorgd door sterkeren. Dit lied van Claudia de Breij is niet voor niets zo vaak beluisterd en meegezongen:

“Mag ik dan bij jou schuilen. Als het nergens anders kan?
En als ik moet huilen. Droog jij m'n tranen dan?
Want als ik bij jou mag. Mag jij altijd bij mij”.

j

Weerbaar in de werk- en privé-kring
Veel mensen komen in de privé-kring samen en ook in het professionele leven. Ook daar komen  situaties voor waarbij je je machteloos voelt in je eentje. Denk aan grensoverschrijding in welke vorm dan ook. Er zijn dan hopelijk collega’s, teams, belangengroepen, intervisiegroepen, enzovoort die je erkenning bieden en tot steun zijn. De waarde van flocking gaat maatschappelijk gezien verder dan het delen van akelige ervaringen en het verteren en integreren van stress-residuen. Wanneer de acute dreiging voorbij is schakelt het primitieve brein vanzelf over naar het denkende brein. Hierdoor ben je weer in staat om helder te denken en constructief te handelen. In bedrijven vraagt niet alleen effectiviteit en efficiency aandacht, ook affectiviteit dient evengoed zakelijk belang. Een nastrevenswaardige drie-eenheid:  De goede dingen, op een goede manier doen èn je er goed bij voelen. Beslissingen worden zo met gevoel én verstand genomen.
- Ieders persoonlijke gezondheid gaat er door flocking op vooruit als er ruimte wordt geboden om overbelaste lichaamsfuncties via het zelfherstellend vermogen in balans te laten komen.
Voelen, denken en handelen komen in lijn met elkaar.
- Ook een groep heeft baat bij flocking als de stressreacties en bijkomende spanningsklachten zijn gereguleerd. Er kan creatief gebrainstormd worden, het probleemoplossend vermogen neemt toe, besluitvorming verbetert en onderling vertrouwen groeit. 

Individualisme
Toename van individualisme zie je tegenwoordig overal om ons heen. Allerlei ontwikkelingen maken dat er jammergenoeg meer anonimiteit is en minder sociale verbinding. Kijk maar naar het toenemend aantal mensen dat alleen woont, het contactloos afrekenen, het digitaal winkelen, het urenlang scrollen, sporten met de koptelefoon op, het verdwijnen van buurtwinkels en cafés, het spontaan bij iemand aanbellen en zelfs opbellen zonder appje vooraf is niet meer gangbaar. Welke voorbeelden vergeet ik nog? Het verlangen naar samenzijn wordt ondergesneeuwd door het verlangen naar privacy, vrijheid en de wens eigenheid ongehinderd uit te leven. Maatschappelijk lijkt het individualisme hoogtij te vieren ten koste van de aantrekkingskracht van saamhorigheid. Wat ligt hier aan ten grondslag en welke prijs wordt hiervoor betaald? De tijd zal het leren. 

Eigen pad volgen
Je kunt vandaag de dag prima overleven, ook als je de kudde en papa en mama verlaat. Voor je eigen onderdak, voedsel en bescherming kun je als volwassene prima zorgen. U vraagt, wij draaien. Eén appje en je bestelling wordt per omgaande geleverd. Je kiest zelf of en hoe je een sociale kring opbouwt. De warme nabijheid en gebruiken van het gezin waarin je bent opgegroeid geven als het goed is een veilige bodem in de wetenschap ‘ik hoor erbij’. Uit het nest met de bagage van ‘thuis’ bepaal je zelf je koers en vervolg je zelfstandig je levenspad. En opnieuw creëer je als vanzelf een kring van buurtgenoten en bondgenoten om je heen, allereerst voor een plezierig leven en daarnaast als beschermlaag om bij eventuele dreiging te schuilen. En zijn er momenten dat je liefst alleen bent. Dit heb ik sterk ervaren bij mijn verhuizing op mijn 48ste van dorp naar stad. Nu terugkijkend is dat vooral goed gegaan doordat ik de combinatie van allerlei mooie en moeilijke ervaringen doorvoeld en opgenomen heb in mijn levensboek. Daar heeft mijn opleiding en werk als haptotherapeut enorm aan bijgedragen. Dit biedt me flinke draagkracht. Wat er ook gebeurt, ik veer weer op. Daar durf ik steeds meer op te vertrouwen. 

Ontmoeting
Deze week is het ‘de week tegen Eeenzaamheid’ en wordt actief aandacht gevraagd voor ontmoeting en verbinding. ‘Verlies van contact, van veiligheid, van gezien worden leidt vaak tot eenzaamheid’ lees ik in Haptonomisch Contact. De Nijmeegse haptonomie-opleiding heeft hierbij aansluitend de slogan “Samen meer jezelf”. Vandaag de dag vind je in elk dorp of elke stadswijk wel een koor. Voor veel zangers een soort tweede familie. Ook zijn er overal sportclubs, burenborrels, volkstuinen en zijn stadsdorpen in opkomst. Ontwikkeling van nieuwe samenlevingsvormen zoals friends-appartementen is in volle gang. Steeds meer jongeren zoeken hun heil in kerk en religie. Het gevoel bij een groep te horen voorkomt eenzaamheid en bevordert een gevoel van veiligheid. Ook een autonoom mens wil naast vrijheid onderdeel zijn van de samenleving. Bij behoefte aan emotionele beschikbaarheid voel je intuïtief aan waar een veilige haven voor je beschikbaar is. Door flocking zorg je er op een gezonde manier voor samen met anderen sterk te staan.

❤️ Vrij in Verbinding ❤️

Inspiratie
- Lenne Gieles | Thuis
- Peter Levine | De tijger ontwaakt
- Connie Palmen | Johnnie Walker
- Albert Sonneveld | podcast
- Jozien Wijnakker | Onderbroken/ contact met je wijze lijf
- Haptonomisch Contact | september ’26